Tak, osoby self-employed mogą dostać New Style ESA (Employment and Support Allowance, zasiłek dla osób, które przez chorobę nie mogą pracować), jeśli w ostatnich 2 do 3 latach podatkowych zapłaciły wystarczająco składek National Insurance. Wniosek składasz online albo przez telefon. Najpierw weź od lekarza fit note (zwolnienie) i sprawdź swoje konto National Insurance, bo od tego zależy, czy w ogóle coś dostaniesz.
Czy jako self-employed mogę dostać New Style ESA?
GOV.UK podaje, że New Style ESA możesz dostać, jeśli spełniasz wszystkie te warunki:
- nie osiągnąłeś wieku emerytalnego
- choroba lub niepełnosprawność ogranicza, ile możesz pracować
- pracowałeś na etacie albo jako self-employed
- zapłaciłeś lub masz zaliczone wystarczająco składek National Insurance, zwykle w ostatnich 2 do 3 latach (liczą się 2 pełne lata podatkowe przed rokiem wniosku)
Nie dostaniesz ESA, jeśli w tym samym czasie dostajesz Statutory Sick Pay albo Jobseeker's Allowance. Statutory Sick Pay jest tylko dla pracowników na etacie, więc self-employed od razu składają wniosek o ESA.
Dobra wiadomość: New Style ESA nie sprawdza Twoich oszczędności ani dochodu partnera.
Które składki National Insurance liczą się dla self-employed?
Tu najczęściej self-employed się potykają.
- Class 2 się liczy do New Style ESA. Class 4 nie liczy się do żadnego zasiłku.
- Zysk £7,105 rocznie lub więcej: Class 2 jest zaliczane automatycznie. Nie musisz nic robić.
- Zysk poniżej £7,105: nie musiałeś płacić, więc te lata mogą być puste. Liczą się tylko lata, za które dobrowolnie zapłaciłeś Class 2 (£3.65 tygodniowo w 2026/27). Dobrowolne składki Class 3 nie liczą się do ESA.
- Liczą się też lata na etacie (Class 1) i lata z zaliczonymi składkami (National Insurance credits).
Sprawdź swoje konto, zanim złożysz wniosek. Użyj „Check your National Insurance record” na GOV.UK albo aplikacji HMRC. Jeśli widzisz luki w latach self-employed z niskim zyskiem, zapytaj HMRC, czy możesz jeszcze za nie dopłacić dobrowolne Class 2. GOV.UK podaje, że za zeszły rok płacisz według zeszłorocznej stawki, a za wcześniejsze lata według obecnej.
Ile wynosi New Style ESA w 2026/27?
| Etap | Kwota tygodniowo (do) |
|---|---|
| Okres oceny, poniżej 25 lat | £75.65 |
| Okres oceny, 25 lat i więcej | £95.55 |
| Grupa aktywizacyjna (work-related activity group) | £95.55 |
| Grupa wsparcia (support group) | £145.90 |
Okres oceny trwa zwykle 13 tygodni, dłużej, jeśli ocena się przeciąga. ESA jest wypłacane co 2 tygodnie. Zwykle za pierwsze 7 dni wniosku nie ma pieniędzy („waiting days”). Prywatna emerytura powyżej £85 tygodniowo zmniejsza ESA.
Co przygotować przed wnioskiem?
- numer National Insurance
- dane konta w banku lub building society (może być konto kogoś z rodziny)
- imię i nazwisko, adres i telefon Twojego lekarza
- fit note (zwolnienie), jeśli nie możesz pracować dłużej niż 7 dni z rzędu. Może je wystawić lekarz rodzinny (GP), lekarz w szpitalu, pielęgniarka, farmaceuta, fizjoterapeuta albo terapeuta zajęciowy.
- informacje o dochodach, jeśli nadal trochę pracujesz
Jak złożyć wniosek o New Style ESA, krok po kroku?
- Weź fit note od lekarza rodzinnego albo ze szpitala. Bez tego wniosek stoi w miejscu.
- Sprawdź swoje konto National Insurance (patrz wyżej). Zapisz lata self-employed z niskim zyskiem.
- Złóż wniosek online na apply-new-style-employment-support-allowance.service.gov.uk albo zadzwoń na linię nowych wniosków Jobcentre Plus: 0800 055 6688 (po walijsku 0800 328 1744, Relay UK 18001, potem 0800 055 6688), od poniedziałku do piątku 8:00 do 17:00. W Irlandii Północnej złóż wniosek przez nidirect albo zadzwoń na 0800 587 1377 (godziny otwarcia sprawdź na nidirect).
- Poczekaj na kontakt z DWP, zwykle w ciągu 10 dni roboczych. GOV.UK pisze, że teraz trwa to dłużej, więc miej telefon pod ręką.
- Idź na spotkanie z work coachem i ustal „Claimant Commitment” (Twoje zobowiązania).
- Dostaniesz list z decyzją i pierwszą wypłatę.
- Wypełnij formularz WCA50 (od listopada 2025 zastąpił ESA50). Zwykle przychodzi pocztą około 4 tygodni po pierwszej wypłacie (jeśli masz jeszcze stary formularz ESA50, możesz odesłać ten). Odeślij go w ciągu 28 dni.
- Idź na Work Capability Assessment (ocena zdolności do pracy), jeśli Cię wezwą: na miejscu, przez wideo albo telefon. Możesz wziąć kogoś ze sobą.
- Dostaniesz decyzję: grupa aktywizacyjna albo grupa wsparcia. Wysyłaj nowe fit note, gdy stare się kończą.
- Zgłaszaj zmiany, na przykład gdy wracasz do pracy.
Nadal trochę pracujesz? Powiedz DWP, zanim zaczniesz jakąkolwiek pracę w czasie pobierania ESA. Obowiązują specjalne zasady, a niezgłoszona praca może zatrzymać ESA.
Nie mam teraz pieniędzy. Co mogę zrobić dziś?
Na New Style ESA trzeba poczekać. W tym czasie:
- Universal Credit: jeśli masz nie więcej niż £16,000 oszczędności, możesz go dostać równolegle. W pierwszych tygodniach możesz poprosić o advance (zaliczkę). Jeśli dostajesz oba, ESA jest odejmowane od Universal Credit. Jeśli już dostajesz Universal Credit jako self-employed, wyślij fit note i zapytaj work coacha, jak w czasie choroby działa Minimum Income Floor (zakładany minimalny dochód).
- Pomoc kryzysowa: w Anglii Crisis and Resilience Fund z Twojego council, w Walii Discretionary Assistance Fund, w Szkocji Scottish Welfare Fund (przez council), w Irlandii Północnej Discretionary Support.
- Council Tax Reduction (zniżka na council tax): zapytaj swój council, to osobny wniosek.
Ile mam czasu?
| Sprawa | Liczone od | Ile | Źródło |
|---|---|---|---|
| Kontakt z DWP | Złożenia wniosku | Zwykle 10 dni roboczych (teraz dłużej) | GOV.UK |
| Dni bez wypłaty (waiting days) | Początku wniosku | Zwykle 7 dni | nidirect |
| Przyjście formularza WCA50 | Pierwszej wypłaty | Około 4 tygodni | GOV.UK |
| Odesłanie WCA50 | Otrzymania go | 28 dni | GOV.UK |
| Okres oceny | Początku wniosku | Zwykle 13 tygodni | GOV.UK |
| ESA w grupie aktywizacyjnej | Początku wniosku | 365 dni | nidirect |
| Odwołanie od decyzji | Daty listu z decyzją | Zwykle 1 miesiąc | GOV.UK |
Wypełnij wniosek z nami, krok po kroku
Wniosek online i formularz WCA50 są po angielsku, a jedna zła odpowiedź może opóźnić pieniądze. UK Help Agent przeprowadzi Cię przez nie po polsku:
- Sprawdź swoją sytuację za darmo. Nagraj głosówkę po polsku albo wyślij zdjęcie listu z DWP. Za darmo dowiesz się, co to znaczy, na co możesz liczyć i co zrobić najpierw.
- Wypełnij wniosek strona po stronie. Zrób zrzut ekranu każdej strony formularza na GOV.UK i wyślij go. Pierwszy zrzut jest za darmo: powiemy po polsku, o co pyta każde pole na nim, i pomożemy w pełni przy 2 polach. Cały formularz strona po stronie (co znaczy każde pole, skąd to wziąć, gotowa odpowiedź po angielsku do wpisania) kosztuje £4 za do 8 zrzutów albo £10 za długi formularz, taki jak WCA50 (do 24 zrzutów).
- Napisz odpowiedzi po polsku. Zamienimy je na angielski, a Ty je skopiujesz do formularza.
- Jeśli dostaniesz odmowę, napiszemy po angielsku prośbę o ponowne rozpatrzenie (mandatory reconsideration), za £4.
Pisz prawdę w każdym formularzu. Opisz, jak choroba naprawdę wpływa na Ciebie w zły i w dobry dzień. Niczego nie pomijaj, bo to najczęstszy powód odmowy. Ale też nie przesadzaj: te formularze to oświadczenia prawne, a nieprawdziwe informacje mogą oznaczać zwrot pieniędzy i sprawę karną. Pomagamy powiedzieć prawdę jasno i dobrą angielszczyzną.
Zacznij za darmo: nagraj, co się stało, albo wyślij zdjęcie listu lub formularza.
Co jeśli dostanę odmowę?
Jeśli DWP pisze, że nie masz wystarczająco składek National Insurance, porównaj lata, które wzięli pod uwagę, ze swoim kontem. Zapytaj, czy dobrowolne Class 2 może jeszcze uzupełnić lukę. Jeśli nie zgadzasz się z decyzją, poproś o mandatory reconsideration (ponowne rozpatrzenie), zwykle w ciągu 1 miesiąca od daty listu z decyzją. Potem możesz bezpłatnie odwołać się do trybunału.
Gdzie dostać darmową pomoc?
- Citizens Advice: darmowe porady o ESA i pomoc z formularzami, Adviceline 0800 144 8848 (Anglia), Advicelink 0800 702 2020 (Walia).
- Jobcentre Plus, nowe wnioski: 0800 055 6688.
- HMRC w sprawie konta National Insurance i składek dobrowolnych.
Najczęstsze pytania
Czy jako self-employed mogę dostać New Style ESA?
Tak, jeśli choroba lub niepełnosprawność ogranicza Twoją pracę i masz opłacone albo zaliczone składki National Insurance klasy 1 lub 2, zwykle z ostatnich 2 do 3 lat podatkowych. Class 4 się nie liczy.
Miałem niskie zyski. Czy i tak dostanę?
Jeśli zysk wynosił co najmniej £7,105 rocznie, Class 2 jest zaliczane automatycznie. Jeśli był niższy, liczą się tylko lata, za które dobrowolnie zapłaciłeś Class 2 (£3.65 tygodniowo w 2026/27). Sprawdź swoje konto National Insurance przed złożeniem wniosku.
Ile wynosi New Style ESA w 2026/27?
W czasie oceny: do £75.65 tygodniowo poniżej 25 lat, do £95.55 tygodniowo od 25 lat. Po ocenie: do £95.55 tygodniowo w grupie aktywizacyjnej albo do £145.90 tygodniowo w grupie wsparcia. Wypłata co 2 tygodnie.
Czy liczą się moje oszczędności albo zarobki partnera?
Nie. New Style ESA nie sprawdza oszczędności ani dochodu partnera. Prywatna emerytura może zmniejszyć kwotę.
Jak długo dostaje się New Style ESA?
365 dni w grupie aktywizacyjnej (work-related activity group). W grupie wsparcia (support group) bez limitu czasu.
Czy mogę dostać też Universal Credit?
Możliwe, jeśli masz niski dochód i nie więcej niż £16,000 oszczędności. Jeśli dostajesz oba, Universal Credit jest pomniejszony o kwotę ESA.
Źródła
- GOV.UK: ESA eligibility
- GOV.UK: How to claim ESA
- GOV.UK: ESA, what you'll get
- GOV.UK: How to claim New Style ESA, step by step
- GOV.UK: New Style Employment and Support Allowance
- GOV.UK: New Style ESA detailed guide
- GOV.UK: What National Insurance is for
- GOV.UK: National Insurance classes
- GOV.UK: Voluntary National Insurance rates
- GOV.UK: Who can pay voluntary National Insurance
- GOV.UK: Check your National Insurance record
- GOV.UK: Self-employed National Insurance rates
- GOV.UK: Mandatory reconsideration
- nidirect: Employment and Support Allowance
- Citizens Advice: Employment and Support Allowance
Sprawdzone: 2026-10-21
To informacja ogólna, nie porada prawna. Przepisy się zmieniają. W swojej sprawie sprawdź źródła powyżej albo zapytaj bezpłatnego doradcę, np. Citizens Advice.